Özel Bilgi

Haritalar Dünyasında bir Xinjiang Hikayesi: Harita ve Coğrafya(4)

28.03.2019

Ebediyet nedir? : “Xinjiang Atlası” üzerinde taştan İmparatorluk Anıtı

İnsanların hatıraları, imparatorlukların yapıtları vardır. Tahttaki 60. yılına yaklaştığı sırada İmparator Qianlong, kariyerini “10 Mükemmel Harekat”, kendisini de “Harika Yaşlı” olarak nitelendirdi. “Harika Yaşlı”, yalnızca imparatorun kariyeri değil, aynı zamanda çok değerli hatıralarının da bir koleksiyonudur.

Bu "yaşlı" nın yönetimi altında, Çin'deki herkes, ister He Shen, Ji Xiaolan ve Liu Luoguo gibi önde gelen memurlar olsun, ister zengin tüccarlar veya düşük köylüler, ister batıdaki askerler ya da Jiangnan’daki sokak satıcıları, bütün herkes “10 Mükemmel Harekat”ın peşine düştü. “Harika Yaşlı” ve “10 Mükemmel Harekat”, o zamanlar ana akım ifadeleriydi. Sonuçta bu anılar, Qing hanedanlığı toplumunun büyük çoğunluğunun paylaştığı başarılara atıfta bulunuyorlardı. Bu başarılar, derinlemesine imparatorluk ailesinin eserlerinde yazılıydı. Aynı zamanda bu eserler, Qianlong’un çocuklarına ve torunlarına, çok çalışıp kendi başarılarını daha da ileriye götürmesi ve Qing Hanedanlığı’nda unutulmaz izler bırakmaları için büyük ilham kaynağı oldu.

İlk “mükemmellik”,iki Çungar isyanının bastırılmasıydı. Çungarya Hanlığı'nın yıkılması, Qing sarayı ve hatta tüm Qing İmparatorluğu tarafından unutulmaması gereken önemli bir zaferdi. Qing halkı, eski haritalar gibi belli Qing eserlerinde, bu zaferden oldukça gurur duyuyorlardı.

ABD Kongre Kütüphanesinde bulunan Genel Xinjiang Atlası, İmparator Qianlong dönemi Xinjiang kentleri, şehir yapılarını, ulaşım yolları ve su yollarını gösteriyor. 105. resimde gösterilen kısım, Yili ve çevresini temsil eder. Harita, kuzey yönelimlidir. Haritanın iki yanındaki hui(回) karakteri, şehir surları ve Huicheng, Huining ve Tarqi gibi şehirleri temsil eder.

Resim 104 : İmparator Qianlong’un Zırhlı Portresi

Resim 105 : Qing Hanedanlığı Xinjiang haritasında Gedeng dağı

105. resimde dikkat çekici olan nokta, Yili’nin güneybatısındaki Gegend Dağı’nda bir taş tablet çizilmiştir. Xinjiang coğrafyasını temsil eden bir haritada, neden bir taş tablet, Huining ve Ningyuan gibi tüm şehirlerle aynı büyüklükte çizilmiştir ? “Çungar İsyanının Bastırılması” adı verilen bu tablet, Çungar Hanlığı’nın kaderinin belli olduğu savaş alanını temsil ediyor.

Bu tablet, Qing İmparatorluğu’nun gelişiminin halk tarafından kutlanmasını temsil eder. 106. Resim, bu anıtın “"Gedeng Dağı Tableti" olarak etiketlendiği İmparator Guangxu döneminden kalma bir haritadır. Yüzyıldan fazla süredir, bu anıtın halk tarafından hala sevilip korunduğu görülüyor.

Qing halkının gözünde Gedeng Dağı'ndaki savaş, Stalingrad Savaşı ya da Üçgen Tepesi Savaşı ile aynı değeri taşıyordu. Daha açık bir şekilde bu savaş, Müttefiklerin düşmanın kalbine kadar nüfuz ettiği Üçüncü Reich'i yok ettiği Berlin Savaşı ile karşılaştırılabilir, ki bu muharebe, bütün savaşın sonlandığı bir yerdi. Bu tek savaşta, birkaç yüzyıl boyu bölgeye hakim olmuş Çungarya Hanlığı nihayet çöktü.

Resim 106 : Guangxu Hanedanlığı “Resimli Sınırlar Dergisi”nde tasvir edilen Gedeng dağı tableti

Çungarya Hanlığı adını, kurucusu olan Oyrat kabilesinden almıştır. En parlak döneminde, Tianshan dağları ve çevresinin büyük bir bölümünü işgal etti. Kazak Hanlığı’na bağlılık sözü veren göçmenlerin, Orta Asya’nın bu zengin otlaklarında hayvancılık yapmalarına izin verilirdi. Onlar, ayrıca Qing Hanedanlığı döneminde Çin'i ve o zamanlar yeni doğmuş olan Rus İmparatorluğunu ayıran güçlü bir Orta Asya ülkesiydi.

İmparator Kangxi döneminde Çungarlar, İç Moğolistan’a sızdılar ve Qing sarayı için bir tehdit haline geldiler. Altmış yıldan fazla bir süre zarfında Çungarya Hanlığı, Qing İmparatorluğu ile çeşitli çatışmalara girdi. İmparator Kangxi ve Yongzheng krallıklarında oldukça etkili oldular ve İmparator Qianlong'un saltanatının başında bu çatışmalar sona erdi. Bir süreliğine bu iki hanedanlık, zaferler ve kayıplar açısından hemen hemen eşit durumdaydı. Çungarya İmparatorluğu, Qing Hanedanlığı’nın Doğu Xinjiang’daki Hanmi Eyaleti bölgesindeki etkisini sınırlandırdı ve Qing İmparatorluğu’nun en büyük rakibi haline geldi.

İmparator Qianlong saltanatının 19. yılında (1754), Çungarya Hanlığı’nda, Qing İmparatorluğu ile yakınlaşan birkaç kabile sebebiyle iç karışıklık çıktı. İmparator, bu fırsatı değerlendirerek hemen bir strateji oluşturdu. Bir sonraki yıl Xinjiang’a, iki tabur halinde 50 bin asker ve 70 bin at gönderildi. Üç ay sonra, bu taburlar Yili Nehri kıyısındaki güçlere katıldı (Resim 107).

Çungarya Hanlığı lideri Dawachi, Qing ordusunun yorulmasını beklerken, kendisi Gedeng Dağı'na (Yili'nin güneybatısında) çekilmek zorunda kaldı. Gegeng Dağı’nın etrafı sarıldıktan sonra, Qing ordusu Çungar birliklerinin dengesizliğinden yararlanmaya karar verdi. Bir gece, Çungarlarla aynı kıyaeti giyen ve aynı dili konuşan 25 Moğol kökenli asker, düşman kamplarına sızdı. Qing ordusu, bu duruma hazırlıksız yakalandı ve bir anda kaçmaya başladı. Bu savaşta binlerce kişi öldü. Bir gecede, zamanında oldukça zorlu olan Çungarya ordusu tamamen yok edildi. Dağlara kaçan Dawachi, güney Xinjiang’da yakalandı ve Pekin’e gönderildi. Tianshan dağlarındaki bu zaferle, Çungarya Hanlığı’nın çöktü ve Xinjiang’ın kontolü Qing İmparatorluğu’na geçti.

Sadece birkaç gün sonra İmparator Qianlong, bu zaferi kutlamak için Gegend Dağı’nda bulunan “Çungar İsyanının Bastırılması” tabletini yazdı. Bu tablet, saltanatının 25. yılında Gegend Dağı’nda inşa edildi. Bu tabler, granitten yapılmıştır. Qing birlikleri, tablet inşasında kullanılan malzemeleri, 2000 km uzaklıktaki Yarkentten getirmek için bir yıldan fazla bir süre çalıştı.

“Çungar İsyanının Bastırılması Tableti” şu anda Yili Vilayeti Zhaosu ilçesinde, Kazakistan sınırındaki bir dağın Çin tarafında bulunmaktadır. 109. resimde gösterilen bu tabletin boyu 2.95m yüksekliğinde, eni 0.83m ve genişliği 0.27 metredir. Tabletin önüne ve arkasına "Qing İmparatoru" ve "Sonsuzluk" kelimeleri yazılmıştır.Tablette ayrıca dönen ejderhalar ve Doğu Denizi üzerinde yükselen güneş kabartması bulunmaktadır. İmparatorun yazısı, Mançu, Çin, Moğol ve Tibet dillerinde yazılmıştır. Çince metnin uzunluğu 210 karakterdir.

Resim 107 : Qing Hanedanlığı’nun Çungarya’ya girişi

Resim 108 : Gedeng Dağı tabletine ev sahipliği yapan yer

Qing Kayıtları, imparatorun günlük işlerini yazdığı imparator günlükleri gibiydi. Bu kayıtlar, Çungarya Hanlığı’yla yapılan savaş sırasında, İmparator Qianlong’un komutanlarıyla yaptığı resmi yazışmaları içeriyor. Araştırmalarım sırasında, İmparator Qianlong’un, askerlerin güzergahlarını, savaş alanı ve çevresinin coğrafyasını ve askeri stratejileri ayrıntılı bir şekilde bildiğini fark ettim. Her kitap, yazarının aynasıdır. Qianlong’un resmi belgelerine dayanarak, savaş alanında harekete geçmekten korkmayan zeki bir lider olduğunu kolayca görebiliriz. Başarıları, Gegeng Dağı’ndaki yazılar kadar dayanıklıdır.

Qing İmparatorluğu'nun kazandığı zaferin anısına, İmparatorun Gedeng Dağı'ndaki “Çungar İsyanının Bastırılması Tableti” üzerine yazılar, aşağıda okuyucuya sunulmuştur.

Gedeng Dağı'nın dorukları haydutlar tarafından korunuyor. Güçlü orduma karşı, hiç şansları yok. Dağın sırtlarında haydutlar, evlerini inşa ettiler. Heybetli ordumu gördüklerinde, hepsi savaşmadan kaçacaktır. Düşmanlar, liderlerinin hazırladığı teknelerle Yili nehrini geçtiler. Nehri geçtikten sekiz gün sonra Gedeng Dağı'na geldiler. Göle bakan yüksek tepelerle çevrili birlikler, karanlık çökene dek, düşman kampına sızmak için bekledi. Ordum yiğit, gerallerim cesurdu. Askerler harekete geçmeden, saldırıları dikkatlice planladılar. Onlar sayesinde, zafer hızlı geldi. Üç cesur general ve 22 yiğit asker, gece yarısı düşman kampına sızdı. Düşman, korkusundan kaçacak yer aradı. Kendilerini benim birliklerime karşı nasıl savunabilirlerdi ki zaten ? Düşman inatçıydı, teslim olmayı reddetti. Onları benim askerlerimden başka kim yakalayabilir ki ? Sonunda hepsi yakalandı ve bana getirildiler. Ne yazık ki, geri dönmek için çok geçti. Antik çağlardan beri, “Savaş esirlerini serbest bırakmak, onları öldürmekten daha iyidir denmiştir. Onlara af vererek, Qing İmparatorluğu'nun cömertliğini gösterdik.Han Hanedanlığı’nda, imparatorluk sarayı batı bölgelerine bakmak için bir şehir kurdu. Tang Hanedanlığı’nda burası, generaller tarafından idare edildi. Buraya çok fazla para ve emek harcandı.

Resim 109 : Gedeng Dağı tableti

Yerel halk bunu reddetti. Haydutlar, sarayımızın yardımseverliği ve iyiliği için minnettardı.Bu tablet, daha sonraki nesillerimizi bilgilendirmek için Gedeng Dağı'na inşa edildi.

İmparator Qianlong tarafından saltanatının 20. yılının beşinci ayında yazıldı.